Supermakter og kald krig-arenaer. Vestens globale hegemoni i møte med kommunisme, nasjonalisme og islamisme

ISBN: 978-82-7935-243-3

Ulikt mange bøker om den kalde krigen opererer denne på fleire analyse- og aktørnivå i sentrum og periferi av verdssystemet. Forståingsramma er vid i tid og rom. Makrokonteksten er kapitalismens ekspansjon og konsolidering som global prosess.
Veiledende pris med mva
Salgspris med rabatt
Pris: kr. 395
Rabatt
Forfatter: Oddbjørn Melle

Om boka

Ulikt mange bøker om den kalde krigen opererer denne på fleire analyse- og aktørnivå i sentrum og periferi av verdssystemet. Forståingsramma er vid i tid og rom. Makrokonteksten er kapitalismens ekspansjon og konsolidering som global prosess. Eit bakgrunnsperspektiv er kald krig-epoken som sekvens i longue durée-æraen om kapitalismens utbreiing frå det nordatlantiske kjerneområdet. Det er lagt vekt på dialektikken mellom supermaktene og dei regionale kald krig-arenaene der USA med sine geoøkonomiske interesser gjorde seg sterkast gjeldande.

Interaksjonen mellom makro- og mikronivå på den internasjonale arena står sentralt, og analysen kombinerer teori, empiri og historiografi. Viktige motkrefter til det vestlege hegemoniet var kommunisme, nasjonalisme og islamisme. På eit overordna aktørnivå er rivaliseringa med Sovjetunionen gjennomgangstemaet. Terminologi som globalisering og modernitet inngår i analysen saman med geopolitikk og ideologiar. Kulturdimensjonen er òg med.

I sentrum av analysen står den suverene supermakta USA, systemvaktaren i denne fasen av den nordatlantiske rekkefølgja av kapitaliststatar sidan 1500-talet. At denne aktøren er vårt lands hovudallierte, gjer ikkje tematikken mindre relevant for Noreg.

Om forfatteren

Oddbjørn Melle er dr.art. og professor i moderne historie ved Høgskulen i Volda. 

Innholdsfortegnelse

Kapittel 1
PERIODEN OG TEMAET
Tidsperspektiv: Den kalde krigen som historisk fase
Historiografi og paradigme
Romperspektivet: Vesten og verda
Moderniteten og Vesten: Ein geopolitisk vev som har spunne sidan renessansen
Det tidleg etablerte globale overtaket
Governmentalitet
Modifisert paradigme: Bortanfor Wallerstein
Den kalde krigen: Avgrensing og karakteristika
Å studere internasjonal politikk: Tilnærming og referansar
Empiri og teori

Kapittel 2
DISPONERANDE OG STRUKTURELLE ÅRSAKER TIL DEN KALDE KRIGEN
Det strategiske atlasets pedagogikk: Relasjonen geopolitikk–kapitalisme
Ideologi: Settlarmentalitet og Manifest Destiny
Atlanterhavsfråsegna
Krigsmåla til dei 'tre store'
Atomalderen og Baruch-planen
USAs maktbasis i 1945
Sovjetunionens maktbasis
Dollardiplomati

Kapittel 3
KALD KRIG-HISTORIOGRAFI
Tradisjonalistane
Revisjonistane
Postrevisjonistane
Skuleretningane om amerikansk atompolitikk

Kapittel 4 
SUPERMAKTSKONFRONTASJON OM AUST-EUROPA
Jalta- og Potsdam-konferansane
Polen: Bufferstaten
Tsjekkoslovakia: Aust-vest-ambivalens
’Krypande kommunisme’: Fasar på vegen mot ’folkedemokrati’
Faktorar som avgjorde kva sfære eit land skulle komme i
Frontane frys til i Europa

Kapittel 5
KAMPEN OM TYSKLAND
Delingsspørsmålet
Erstatningsspørsmålet
Sonepolitikk og vestleg samordning
Aukande motsetningar
Valutareform og Berlin-blokade
To tyske statar
Stalins utspel

Kapittel 6
VESTEN ORGANISERER SI MULTIMAKT
’Oppdemmingspolitikken’ blir til
Tidsperspektiv: Modernitetens fasar og hegemonskifte
Trumandoktrinen: Ideologisk og diskursiv makt
Marshallplanen: Økonomisk makt
Effekten av Marshallplanen
NATO: Militærmakt
Noregs ideologiske integrering i sentrumssona
Skuleretningane om starten på den kalde krigen

Kapittel 7
‘OPPDEMMINGSPOLITIKKEN’ I ASIA
USA: ’Going west’ – ’ending up global’
Kina: Kampen om Midtens rike
Japan: Ein amerikansk satellitt
USAs globale balansemakter: Tyskland og Japan
Strategidokumentet NSC-68
Koreakrigens bakteppe
Det nordkoreanske angrepet
USA og FN intervenerer
Verknader av Koreakrigen

Kapittel 8
DEN KALDE KRIGEN NÅR LATIN-AMERIKA: CUBAKRISA
Den historiske arven
USA og Cuba
Castro utfordrar USA-hegemoniet
Invasjonsforsøket i Grisebukta
Sovjetisk rakettutplassering
Spørsmål – og mulege svar
Konsekvensar av Cubakrisa
Avspenning

Kapittel 9
USA I VIETNAM: TENKE GLOBALT – STRAFFE LOKALT
Riss av Vietnams historie
Inn i den kalde krigens kraftfelt
Genèveavtalen i 1954: Mellombels deling av Vietnam
Kampane blussar opp i Sør-Vietnam
Legitimitetskonstruksjon: Tonkinbukt-resolusjonen
Kampen om landsbygda
Våpenkvile
’Den første fjernsynskrigen’ som historisk minne
Teoriar om USA-intervensjonen
Tenke globalhegemonisk – straffe lokalt

Kapittel 10
MIDTAUSTEN: GEOPOLITIKK OG OLJE – NASJONALISME OG RELIGION
Forståingsrammer
Jødisk nasjonalisme: Sionismen
Eksterne premissleggarar: Europeiske kolonimakter
Sionistisk biopolitikk: Territorium og folkesetnad
USA-interesser: Jødisk stat og arabisk olje
Staten Israel og nasjonsbygginga
Stormaktene og Israel
Egyptisk nasjonalisme: Nasser og supermaktene
Suezkrisa
Palestinsk nasjonalisme: PLO
Seks dagar som omskapte Midtausten
Frå seksdagarskrig til separatfred
Israels islamistiske monster
Oslo-kanalen
Den spesielle relasjonen
Grønt banner mot eksternt hegemoni

Kapittel 11
DEN ISLAMSKE REVOLTEN
Islam mellom tradisjon og ‘modernisering’
Indonesia: Råvarearkipelet
Kapitalistisk og kommunistisk modernitet konfronterer islam
Den iranske revolusjonen
Saudi-Arabia – USAs anker i Midtausten
Afghanistan – modernisering og motstand
Sovjet-intervensjon
USA som jihad-sponsor
Eit vasskilje i den kalde krigen

Kapittel 12
AKTØRAR SKIPLAR STRUKTURAR: DIPLOMATI PÅ TO KALD KRIG-ARENAER
Hundreårets diplomatiske bedrift?
Ostpolitik: Frontane tinar i Europa

Kapittel 13
DEN KALDE KRIGENS SLUTT
Sovjet-kontradiksjonar
Det tunge, strukturelle, historiske arveloddet
Oppsummering

Kapittel 14
HEGEMONEN OG VERDSSYSTEMET: EIN FEMTIÅRSSEKVENS AV DEN LANGE TID
Temporalitet: Epoke og diakroni
Hegemonens forming og sosialisering
Det amerikanske hundreåret får sin struktur
Verdssystemet – suksesjon og organisering
Sovjetunionen: Ein systemekstern utfordrar
Verdssystemet og hegemonen
Moderne ”imperium” – organisator av eit verdssystem

Epilog
THE FRONTIER SOM BUMERANG: 11.9.2001
Geografiens kontraksjon og geopolitikkens sirkel
Det materialistiske tolkingsmistaket
Ikkje historias slutt – men eit nytt vegskilje?

KJELDER OG LITTERATUR

PERSONREGISTER

Utgivelsesdato

Utgitt i september 2008